Pojęcie potrzeby

Każdemu człowiekowi jest dobrze, gdy umie zaspokajać własne potrzeby, a z nim jest do­brze, gdy przyczynia się do zaspokajania po­trzeb innych ludzi.

Potrzeba jest stanem, w którym jednostka odczuwa chęć zaspokojenia jakiegoś braku. Odróżnia się potrzeby obiektywne od subiek­tywnych. Obiektywne — to stała „zależność od otoczenia pod jakimkolwiek względem”. Na­tomiast potrzeby subiektywne — to aktualne „zmiany, jakie zachodzą w człowieku, gdy je­go potrzeby obiektywne nie są zaspokojo­ne”; zmiany te odbijają się w świadomości jako „przeżywanie braku dóbr materialnych lub niematerialnych, których posiadanie jest warunkiem życia lub przynajmniej zadowole­nia z niego”.

Potrzeby są wyznacznikiem celów, siłą na­pędową lub hamującą ruch fizyczny i psychi­czny.

S. L. Rubinsztejn określa potrzebę jako „stan pasywno-aktywny; pasywny, ponieważ w potrzebie przejawia się zależność człowieka od tego, czego mu brak, a aktywny, ponieważ w potrzebie zawarte jest dążenie do zaspoko­jenia i pragnienie przedmiotu, który może ją zaspokoić”.

Przy ustalaniu znaczenia pojęcia potrzeby wydaje się konieczne obranie za punkt wyj­ścia zasadniczej relacji jednostka-świat ota­czający. Ponieważ życie jest ciągłym regulo­waniem stosunku człowieka do świata, które­go cząstkę on’ stanowi, to dla utrzymania się przy życiu człowiek musi „wchłaniać” świat otaczający w różny sposób i w różnej postaci. Człowiek poza materią, potrzebną do życia w sensie ściśle biologicznym, „wchłania” rów­nież świat stosunków społecznych i wartości wytworzone przez społeczeństwo, „wchłania” w sensie poznawczym, moralnym, estetycz­nym.

Gdy więc jednostka otrzymuje z otaczają­cego świata to, co dla jej życia w sensie bio­logicznym i w sensie społecznym jest konie­czne, to zachodzi równoważenie stosunku je­dnostki do świata. Stanowi to optimum życio­we jednostki, które ze względu na swój dyna­miczny charakter należy rozumieć nie tylko ja­ko stan posiadania, ale i jako proces aktyw­nego przyswajania.

Zmiany, jakie dokonują się w jednostce oraz w otaczającym ją świecie, sprawiają, iż występuje zaburzenie zewnętrznej bądź wew­nętrznej równowagi jednostki w stosunku do otoczenia. Występuje brak czegoś lub nad­miar czegoś.

Zarówno brak, jak nadmiar są odchylenia­mi od życiowego optimum jednostki. I tu do­chodzimy do istoty potrzeby. Stan osobnika będący odchyleniem od jego optimum życio­wego jest potrzebą.

Charakterystycznymi właściwościami dla stanu potrzeby są: napięcie o zabarwieniu
emocjonalnym, wzmożona ruchliwość i pogo­towie wybiórcze, wyrażające się w tym, że jednostka, w której powstaje jakaś potrzeba, jest bardziej uwrażliwiona na szczególny ro­dzaj bodźców niż na wszystkie inne. Na przy­kład gdy obserwujemy osobę czytającą gaze­tę, zauważamy, że przy jednych informacjach zatrzymuje się dłużej, inne pomija lub po­bieżnie przebiega wzrokiem. Gazeta zawiera wiele informacji, ale każdy czytelnik wybiera te, które zaspokajają jego potrzebę infor­macji.