Okres dojrzewania

Czy dziewczęta mogą kąpać się podczas miesiączkowania?

Oczywiście. Utrzymanie czystości ciała w tym okresie jest nawet ważniejsze niż kiedy indziej. Lecz należy unikać kąpieli bardzo gorącej oraz zbyt zimnego natrysku. Zbyt duże odchylenia tem­peratury mogą albo nasilić, albo też zwolnić proces miesiączkowania.

Co może wywołać bolesne kurcze ma­cicy w czasie miesiączkowania?

Kurcze może wywołać kilka przyczyn: albo gru­czoły nie wytwarzają odpowiedniej ilości pewnych hormonów, albo też macica jest nieprawidłowo ułożona lub zbudowana. Mają tu również znaczenie pewne zaburzenia nerwowe. Jeżeli miesiączkowanie jest bolesne przez szereg miesięcy —: należy zwró­cić się do lekarza.

W jakim wieku kobieta przestaje zwy­kle miesiączkować?

U większości kobiet miesiączkowanie ustaje w wie­ku około czterdziestu pięciu lat. Zmiana ta nastę­puje stopniowo i nazywa się menopauzą albo okre­sem przekwitania. Po tym okresie kobieta nie może już zostać matką. Wytwarzanie kobiecych hormonów płciowych zmniejsza się. Jajniki prze­stają wytwarzać komórki jajowe. Następnie, ponieważ nie jest już możliwe zapłod­nienie, ustają zmiany zachodzące w macicy będące przygotowaniem do niego.

Czy miesiączkowanie jest konieczne?

Tak, ponieważ co miesiąc ustrój kobiety przygo­towuje się do możliwości zajścia w ciążę. Przede wszystkim rozrasta się i grubieje znacznie we­wnętrzna wyściółka macicy, aby zapewnić odpo­wiednie podłoże i odżywianie dla nowo rozpoczyna­jącego się życia. Jednakże, jeżeli nie dochodzi do zapłodnienia, ten nadmiar tkanki nie jest potrzebny. Następuje wówczas jego oddzielanie się, po czym razem z pewną domieszką krwi oraz z nie za­płodnioną komórką jajową zostaje on wydalony z ustroju. Proces ten powtarza się ponownie tak długo, aż wreszcie jajo zostanie zapłodnione. Star­sze kobiety oraz bardzo młode dziewczęta nie mie­siączkują i dlatego nie mogą mieć dzieci.

Czy opóźnianie się miesiączki ma zna­czenie szkodliwe dla organizmu?

Zwykle nie. We wczesnym okresie dojrzewania, u bardzo młodych dziewcząt okresy miesiączkowa­nia są zwykle nieregularne. Zaczynają się one o kilka dni wcześniej lub później. Lecz jeżeli mie­siączkowanie jest opóźnione o dwa lub więcej ty­godni, a przedtem było już regularne, wówczas należy poradzić się lekarza.

Czy ma to jakieś znaczenie, jeżeli czas miesiączkowania przedłuża się do dwóch tygodni?

Większość dziewcząt miesiączkuje od dwóch do siedmiu dni. Miesiączkowanie przez, okres dwóch tygodni byłoby czymś bardzo niezwykłym. Może ono świadczyć o tym, że gruczoły płciowe nie pracują tak jak powinny, lub że jest jakaś inna przyczyna tego nienormalnego stanu. W takim wypadku należy zasięgnąć porady lekarza.

 

Kiedy chłopiec powinien zacząć się golić?

Wtedy, kiedy zarost jego zaczyna zwracać uwa­gę. Czas pokazywania się zarostu waha się u róż­nych chłopców w dość szerokich granicach w za­leżności od stanu czynności gruczołów płciowych.

Dlaczego kobiety mają większe piersi niż mężczyźni?

Piersi kobiece zawierają gruczoły mleczne, które wytwarzają mleko dla dziecka, gdy przyjdzie ono na świat. Pierś mężczyzny nie powiększa się, po­nieważ nie spełnia tej czynności. W rozwoju ko­biecej piersi ważną rolę odgrywają hormony wy­dzielane przez gruczoły płciowe.

Co oznacza słowo łono?

Wyrazu łono używa się czasem (choć nieściśle) w tym znaczeniu co słowo macica. Poza tym w mo­wie potocznej jak również w pewnych zwrotach poetyckich, wyrazowi temu nadaje się różne odcie­nie znaczeniowe. Zawsze jednak łączą się one z pojęciem macierzyństwa. W sensie ściśle anato­micznym jest to okolica połączenia dwu kości ło­nowych stanowiących dolną część miednicy.

W którym miejscu znajduje się macica?

Macica znajduje się w dolnej części jamy brzusznej i jest chroniona przez kości miednicy.

W jaki sposób dziecko przychodzi na świat?

Dziecko w czasie porodu opuszcza macicę, w któ­rej wzrastało i przebywało przez okres dziewięciu miesięcy, wypychane skurczami jej mięśni wydo­bywa się na zewnątrz przechodząc przez tak zwa­ne drogi rodne matki. Większą część dróg rodnych stanowi pochwa. Należy przypomnieć, że pochwa jest tym miejscem, w którym składane są plem­niki podczas stosunku płciowego. Przez pochwę również zostaje wydalana co miesiąc wydzielina w okresie miesiączkowania.

Dlaczego niektórzy mężczyźni nie mogą zostać ojcami?

Bezpłodność może być spowodowana uszkodzeniem jąder lub złym stanem zdrowia, który uniemożli­wia wytwarzanie się komórek nasiennych (plemni­ków). Czasem niektóre choroby zakaźne wywołują zamknięcie się przewodów nasiennych, zwłaszcza w najądrzu, co uniemożliwia wydostanie się na­sienia na zewnątrz. Mężczyzna może również być niezdolnym do ojcostwa na skutek podeszłego wie­ku, jakkolwiek niektórzy mężczyźni są zdolni do zapłodnienia w wieku lat siedemdziesięciu kilku. Czasami może się zdarzyć, że osiemdziesięcioletni mężczyzna zostaje ojcem.

W jaki sposób nasienie wydobywa się na zewnątrz?

Najpierw bodźce nerwowe wywołują wzwód prą­cia, po czym skurcze mięśni wyrzucają plemniki, które zmieszane z mlecznym płynem nasiennym dostają się do cewki moczowej, skąd wydostają się na zewnątrz.

Czy można porównać wytrysk nasienia u chłopców do miesiączkowania u kobiet?

Nie. Tak zwane polucje (wytrysk nasienia) nie są zjawiskiem tak regularnym, które miałoby wystę­pować raz na miesiąc. Od czasu do czasu podczas snu następuje wzwód prącia, po czym zostaje wy­dalona niewielka ilość płynu nasiennego zawiera­jąca plemniki. Zdarzenie to trwa nie dłużej niż minutę. Te wytryski nasienia występują nieocze­kiwanie i bez jakiegoś określonego terminu.

Męskie gruczoły płciowe

U mężczyzny gruczoły płciowe, czyli jądra, są umieszczone w mosznie — luźnym woreczku skór­nym, który znajduje się tuż poza prąciem. Umiej­scowienie jąder poza obrębem ciała jest uzasadnio­ne tym, że nagromadzone w nich komórki nasien­ne wymagają niższej temperatury niż temperatura ciała. Lewe jądro zwykle znajduje się nieco niżej niż prawe. Kiedy jest ciepło, jądra obniżają się nieco, aby uchronić komórki nasienne przed nad­miernym ciepłem ciała. Natomiast kiedy jest zim­no, mięśnie znajdujące się w ścianach moszny kur­czą się i podciągają jądra bliżej ciała.

U większości chłopców oba jądra schodzą do woreczka mosznowego mniej więcej w momencie urodzenia. Czasem jednak się zdarza, że jedno ją­dro nie zstępuje do woreczka i pozostaje w obrębie ciała. W tych przypadkach wskazane jest zasięg­nięcie porady lekarskiej. Gdyby oba jądra pozo­stały wewnątrz ciała — powstałaby wówczas sy­tuacja niekorzystna dla komórek nasiennych (plem­ników).

Oznaczałoby to, że chłopiec w przyszłości stanie się bezpłodny — czyli nie będzie mógł zostać ojcem.

Jądra są kształtu jajowatego i mają około czte­rech i pół centymetra długości i około dwóch i pół centymetra grubości. Każde jądro składa się z dwustu lub trzystu małych „zrazików”. Każdy z nich jest wypełniony nitkowatymi, ściśle przy­legającymi do siebie zwojami kanalików. Są to tak zwane kanaliki nasienne, w których wytwarzają się plemniki. Jedno jądro zawiera około ośmiuset kana­lików, z których każdy jest długości około 60 cm.

Poza obrębem jądra znajduje się miejsce, w któ­rym gromadzą się plemniki. Nazywa się ono na­jądrzem i znajduje się również w mosznie. Wy­gląda jak splot drobnych kanalików. Miliony ko­mórek nasiennych po wytworzeniu się w obrębie jądra zbiera się w tym miejscu. Po otrzymaniu od­powiednich bodźców ze strony układu nerwowego plemniki zostają stąd wyrzucone na zewnątrz.

Od najądrza odchodzi nasieniowód, czyli prze­wód, długości około czterdziestu centymetrów. Każ­de jądro posiada swój własny przewód nasienny, który wnika do dolnej części jamy brzusznej i prze­biega pod pęcherzem. Tam oba przewody łączą się z sobą i uchodzą do wspólnego kanału, który prze­biega przez prącie (cewka moczowa) i wyprowadza nasienie na zewnątrz.

Jakkolwiek przez ten sam przewód w prąciu wydala się zarówno mocz, jak i ciecz zawierającą plemniki — to jednak wydalanie to nigdy nie od­bywa się w tym samym czasie. Na skutek działa­nia pewnych nerwów, przewód, przez który mocz przechodzi do cewki moczowej, zamyka się wów­czas, kiedy nasienie ma przechodzić przez ten kanał.

Wzdłuż głównego przewodu znajduje się szereg gruczołów. Niektóre z nich wytwarzają biały płyn nazywany płynem nasiennym, w którym wydalane są plemniki.

Prącie znajduje się z przodu ciała poniżej pod­stawy brzucha. Podobnie jak i inne części ciała wymiary jego podlegają pewnym indywidualnym wahaniom. U chłopców końcową, wrażliwą część prącia tak zwaną żołądź przykrywa zwykle fałd skórny, który nazywamy napletkiem. U niektórych chłopców może brakować napletka w następstwie zabiegu operacyjnego nazwanego obrzezaniem (po łacinie — circumcisio), wykonywanego na nich wkrótce po urodzeniu. Wielu lekarzy uważa, że zabieg ten ułatwia później utrzymywanie higieny osobistej.

Prącie (albo członek) zwykle zwisa w dół, jest giętkie i miękkie. Niekiedy, wskutek napłynięcia krwi, objętość jego się zwiększa, staje się ono twarde i unosi się do góry ustawiając się pod pewnym kątem w stosunku do tułowia. Stan taki nazywa się wzwodem prącia albo erekcją. Aby komórki nasienne mogły wydobyć się z ustroju —
co następuje zwykle podczas stosunku płciowe­go — prącie musi znajdować się w stanie wzwodu (erekcji).

Czasem się zdarza, że u chłopca następuje wzwód prącia w czasie snu, przy czym wytryska pewna niewielka ilość cieczy, która po wyschnięciu po­zostawia sztywne plamy na prześcieradle lub bieliźnie. Zjawisko to nazywa się wytryskiem nasienia (polucją) lub czasami określa się je jako „mo­kry sen” — gdyż zwykle towarzyszy mu jakiś sen. Jest ono objawem dojrzałości płciowej i zwykle występuje po raz pierwszy w okresie dojrzewa­nia. Tego rodzaju wytrysk nasienia następuje auto­matycznie bez poprzedzających bodźców ostrze­gających, jakie na przykład odczuwa się przed od­dawaniem moczu (uczucie parcia na pęcherz). Jest ono zjawiskiem normalnym, które występuje od czasu do czasu w życiu prawie każdego chłopca.

Nie jest również niczym niezwykłym dla chłop­ców i mężczyzn występowanie wzwodu prącia w godzinach rannych po obudzeniu się. Może to być wywołane przez wypełniony moczem pęcherz, który uciska na pewne gruczoły. Nieraz również chłopiec może zauważyć u siebie wzwody prącia w czasie dnia.

W życiu późniejszym, zwykle w wieku lat pięć­dziesięciu kilku lub sześćdziesięciu kilku niektórzy mężczyźni przechodzą przez okres podobny do pewnego stopnia do okresu przekwitania u kobiet. W tym czasie gruczoły wytwarzające hormony płciowe stają się mniej czynne.

Teraz posłuchajmy, jakie pytania zadają chłop­cy i dziewczęta na temat fizycznego rozwoju oraz różnic pomiędzy mężczyzną i kobietą.

Miesiączkowanie

Gdy dziewczęta osiągają dojrzałość płciową, za­czynają podlegać nowemu bardzo doniosłemu zja­wisku — mianowicie zaczynają miesiączkować. Zjawisko to występuje w okresie dojrzewania, o któ­rym była mowa uprzednio. Miesiączkowanie więc jest zupełnie normalną czynnością organizmu. Ozna­cza ono, że dziewczyna staje się kobietą. Podczas miesiączkowania należy pilnie przestrzegać przepi­sów higieny i używać specjalnych higienicznych podpasek w celu ochrony bielizny i ubrania.

Na początku miesiączkowanie może występować nieregularnie. W jednym miesiącu okres ten może zacząć się o kilka dni wcześniej, w innym — nieco później. W niektórych przypadkach może opóźnić się o jeden miesiąc. Zazwyczaj jednak w ciągu roku lub dwóch lat ustala się regularny rytm.

Czas pomiędzy jednym a drugim miesiączkowa­niem określa się jako okres miesięczny albo pe­riod. Okresy mogą nieco różnić się u poszczegól­nych kobiet. Wprawdzie przeciętny okres trwa dwadzieścia osiem dni, jednak rzadko miesiączkowanie występuje tak regularnie jak w zegarku. U kobiety, u której przeciętnie okres wynosi dwa­dzieścia osiem dni, może on w jednym miesiącu wystąpić po dwudziestu sześciu, w innym po dwu­dziestu siedmiu, a czasem i po trzydziestu dniach.

Dziewczyna lub kobieta może mieć regularne okresy skrócone do dwudziestu jeden dni. Nieraz czas pomiędzy jednym i drugim miesiączkowaniem może wynosić aż trzydzieści pięć dni. Również czas miesiączkowania może być różny. Może on wynosić od dwóch do siedmiu dni. Przeciętnie zwykle krwawienie trwa od trzech do pięciu dni. Przeważnie najsilniejsze jest ono na drugi i na trzeci dzień, po czym stopniowo zmniejsza się i wreszcie ustaje.

Miesiączkowanie jest procesem całkowicie na­turalnym, podczas którego tryb życia nie powinien ulegać zmianom. Codzienne zajęcia dziewczyny lub zabawy nie powinny być krępowane. Trochę ćwi­czeń fizycznych podczas pierwszego lub pierwszych dwu dni często ma nawet znaczenie dodatnie dla jej zdrowia. Dziewczyna może tańczyć, brać udział w grach sportowych unikając tylko ćwiczeń bar­dzo wyczerpujących.

Podczas miesiączkowania ustrój staje się bar­dziej wrażliwy na duże wahania temperatury. Z tego powodu zaleca się unikanie nadmiernego gorąca lub zimna. Nie należy jednak zaniedbywać codziennej ciepłej kąpieli.

Większość kobiet i dziewcząt czuje się zupełnie dobrze w okresie miesiączkowania. Niektóre jed­nak odczuwają bolesne skurcze macicy. Przy wy­stępowaniu silnych bólów należy zwrócić się do lekarza. Przeważnie jednak nie ma żadnego po­wodu do tego, aby dziewczyna w okresie miesiącz­kowania kładła się do łóżka lub była rozpieszcza­na. Traktowanie miesiączkowania jako „dopust” albo „miesięczną słabość” jest nieporozumieniem i przestarzałym przesądem. W rzeczywistości bo­wiem regularne miesiączkowanie jest oznaką do­brego zdrowia.

W wieku około 45 lat lub później kobieta prze­chodzi okres przekwitania (menopauza). Miesiącz­ki w tym okresie stają się coraz to bardziej nie­regularne, wreszcie całkowicie ustają, a jajniki przestają wytwarzać dojrzałe komórki jajowe. Hor­mony płciowe, które jajniki zaczęły wytwarzać w okresie dojrzewania, są wytwarzane obecnie w małych ilościach i nieregularnie. Zjawiska te wskazują, że kobieta w tym okresie nie może już rodzić dzieci. Wprawdzie większość kobiet prze­chodzi te zmiany w wieku lat czterdziestu kilku, mogą być jednak indywidualne odchylenia. Ża­rów ao w czasie okresu przekwitania, jak i później życie codzienne kobiety i jej osobowość nie ulega zmianie. Czasem jednak zachodzące zmiany fizjolo­giczne wywołują u kobiety stan pewnego niepo­koju i zdenerwowania, który może utrzymywać się przez okres kilku lat. Stan ten jest łatwo wyleczyć i dlatego przy wszystkich dolegliwościach wieku przekwitania należy się zwracać do lekarza.

Dojrzewanie dziewczyn

Kiedy dziewczyna zbliża się do okresu dojrze­wania, hormony pochodzące z jajników również wywierają wpływ na jej wygląd. Podobnie jak chłopiec stwierdza, że pod pachami pojawiają się włosy. Zaczynają one rosnąć również w okolicy łonowej, jednak układ uwłosienia w tej okolicy jest nieco inny niż u chłopca. Zajmuje ono bowiem powierzchnię w kształcie trójkąta skierowanego podstawą do góry. Włosy na rękach i nogach stają się grubsze. Czasem, szczególnie u brunetek o śniadej cerze, delikatny puszek pokrywający boczną powierzchnię twarzy i górną wargę staje się bardziej widoczny. Nie oznacza to jednak, że brunetki są mniej kobiece niż blondynki, u których uwłosienie jest mniej widoczne.

Wprawdzie głos dziewcząt ulega również zmia­nom w miarę jak dojrzewają, jednak zmiana ta postępuje mniej gwałtownie niż u chłopców i jest ledwo dostrzegalna. Głos kobiecy staje się pełny i waha się od głębokiego altu do wysokiego sopranu.

W okresie dojrzewania płciowego piersi dziew­czyny się powiększają. Znajdujące się w nich gru­czoły mleczne ulegają rozrostowi. W tym wieku zaczyna nosić biustonosz, oraz wykazuje większe zainteresowanie strojem. U niektórych dziewcząt powiększanie się piersi może wystąpić wcześniej, już w młodszych klasach szkoły średniej, u innych później — w klasach starszych. Zmianom ulegają również w tym okresie inne części ciała dziewczyny. Powiększają się narządy płciowe, zaokrąglają się biodra, nadaje jej to bardziej kobiecy wygląd.

Gruczoły płciowe męskie i kobiece — oprócz wydzielania hormonów, spełniają jeszcze inną czynność. Kiedy chłopiec i dziewczyna stają się dojrzałymi płciowo, gruczoły te wytwarzają męskie i żeńskie komórki płciowe. Te bardzo ważne ko­mórki dają początek nowemu życiu.

Komórki płciowe męskie nazywają się nasien­nymi lub plemnikami. Dojrzałe plemniki zaczynają się wytwarzać po raz pierwszy w okresie dojrze­wania. Są one bardzo małe i wynoszą od 50 do 60 mikronów (tysięcznych milimetra). Można je obejrzeć tylko za pomocą mikroskopu. Pod wielokrotnym powiększeniem plemnik wyglądem swoim przypomina kijankę. Posiada on główkę, zawierającą jądro i długi nitkowaty ogonek — witkę. Jądro jest to maleńki okrągły pęcherzyk znajdujący się w środku tej główki.

Komórka żeńska, zwana jajeczkiem lub ko­mórką jajową, jest znacznie większa od plemnika.

Jakkolwiek komórka ta jest największa ze wszyst­kich pojedynczych komórek ciała ludzkiego, to jednak jest ona mniejsza niż ślad ukłucia szpilką. Jajo ma również w środku jądro. Na zewnątrz otoczone jest ścianką komórkową — błoną.

Wspominaliśmy już o powiększaniu się narządów płciowych, jako o jednym z ważnych objawów rozwoju w okresie dojrzewania. W okresie dzie­ciństwa narządy te są dziesięć razy mniejsze niż w okresie pełnej dojrzałości.

Większa część narządów płciowych żeńskich mieści się wewnątrz ciała. Są to przede wszyst­kim jajniki. Oprócz jajników w skład tych na­rządów wchodzą: pochwa, macica i. jajowody. Ze­wnętrzne narządy płciowe dziewczyny nazywają się sromem. Składają się one z warg sromowych większych i mniejszych oraz łechtaczki. Wargi sromowe większe są to grube fałdy skóry i tkan­ki podskórnej. Pod nimi znajdują się mniejsze i cieńsze fałdy, które nazywają się wargami mniej­szymi. Fałdy te osłaniają dwa otwory naturalne, które znajdują się w tej okolicy. Otwór znajdu­jący się w górnym biegunie sromu jest ujściem cewki moczowej. Poniżej znajduje się otwór pochwy. Pochwa jest to kanał długości około 10 cm biegnący wewnątrz ciała w kierunku ku tyłowi i ku górze. Ściany pochwy zbudowane są z rozciągliwych włó­kien mięśniowych i pokryte są błoną śluzową o nie­równej, pofałdowanej powierzchni.

Górna część pochwy łączy się z macicą — two­rem kształtu gruszkowatego, o grubych ścianach złożonych z elastycznych mięśni. Macica jest miejscem, w którym rozwija się płód. Dzięki elastycz­nym, rozciągliwym ścianom, może ona powięk­szać wielokrotnie swoją objętość w miarę wzrostu płodu. U góry po bokach macicy znajdują się dwa otwory, które prowadzą do jajowodów. Jajo­wody leżą symetrycznie po obu bokach macicy i mają kształt kielicha. Każdy jajowód ma około 12—13 cm długości i częściowo okręca się do­okoła jajnika. W każdym jajowodzie znajduje się wąski przewód, którego ściana jest pokryta rzęskami.

Jajniki są to dwa drobne owalne twory o wy­miarach: od 2,5 do 5 cm długości, około 2,5 cm szerokości i od 0,7 do 1,5 cm grubości. Umiejsco­wione po prawej i lewej stronie macicy spełniają one analogiczną czynność u kobiety jak jądra u mężczyzny — to znaczy wytwarzają komórki płciowe i hormony. W obrębie jajników znajdują się liczne, małe okrągłe pęcherzyki, które zawie­rają niedojrzałe komórki jajowe. Kiedy dziew­czyna osiągnie okres dojrzałości — jeden z tych pęcherzyków powiększa się i wypełnia płynem, następnie ścianka pęcherzyka pęka, a dojrzałe jajo uwalnia się i zostaje wydalone na zewnątrz. Proces ten nazywa się owulacją albo jajeczkowaniem i odbywa się zwykle raz na miesiąc. Jajniki wytwarzają komórkę jajową na zmianę (raz pra­wy, raz lewy). Mimo że jajniki zawierają tysiące takich komórek, to jednak przeciętnie w czasie życia kobiety dojrzewa ich tylko od trzystu do czterystu. Po opuszczeniu jajnika komórka jajowa przez krótki czas przebywa w jamie brzusznej, w pobliżu rozszerzonych ujść jajowodów. Przy pomocy delikatnego, strzępiastego ujścia brzegów jajowodu zostaje ona porwana i wciągnięta do jego wnętrza. Następnie faliste ruchy tkanek po­krywających wnętrze jajowodu, a zwłaszcza skur­cze jego mięśni, przesuwają jajo w kierunku ma­cicy. Droga ta trwa kilka dni.

W tym czasie dopływ krwi do macicy jest więk­szy, a to na wypadek, gdyby zaszła potrzeba do­starczenia pomieszczenia i pokarmu dla płodu. Jeżeli nastąpi zapłodnienie, co oznacza, że plemnik połączył się z jajem — rozpoczyna się wówczas rozwój nowej istoty ludzkiej. Jeżeli jednak jajo nie napotka plemnika, wówczas do zapłodnienia nie dochodzi. Jajeczko rozpada się, a ustrój nie potrzebuje już więcej przygotowanego podłoża dla jego zagnieżdżenia się. Zgrubiała warstwa śluzów­ki wyścielającej wnętrze macicy oddziela się i ra­zem z pewną ilością krwi jest wydalana przez po­chwę. Ten odpływ krwi i łuszczących się tkanek nazywa się miesiączkowaniem lub menstruacją i trwa zwykle od 2 do 7 dni. Wyraz menstruacja pochodzi od łacińskiego słowa mensis — co znaczy miesiąc ‚i jest określeniem tego procesu zachodzą­cego w odstępach miesięcznych.

Jak już wiadomo, proces owulacji (jajeczkowania) odbywa się również w odstępach miesięcznych i trwa mniej więcej 2 tygodnie po miesiączkowa­niu. Owulacja i miesiączkowanie oznaczają dwa różne zjawiska. Podczas owulacji jajo opuszcza jajnik i wędruje poprzez jajowód do macicy. Je­żeli nie zostanie ono zapłodnione, następuje mie­siączkowanie — macica pozbywa się nadmiernej warstwy śluzówki i krwi. Po miesiączkowaniu macica znów rozpoczyna przygotowywać podłoże dla przyjęcia jaja; nowe jajo uwalnia się z jajnika i cały cykl się powtarza. Proces ten przerywa się tylko wówczas, kiedy jajo zostaje zapłodnione i zagnieżdżone w macicy. Stan taki nazywamy ciążą.

Okres dojrzewania

Okres, w którym chłopcy i dziewczęta za­czynają stawać się młodymi mężczyznami i mło­dymi kobietami, jest rzeczywiście przełomowy.

Spostrzegają wtedy, że zmieniają się nie tylko ich rysy twarzy i budowa ciała, o czym mogą przekonać się patrząc w lustro, lecz zmienia się również sposób myślenia — zaczynają zdawać so­bie sprawę, że stają się dorosłymi. Minęły dni wrzasków, płatania figlów i uganiania się po szkol­nym podwórzu. Kilkunastolatki zaczynają się inte­resować swoim ubraniem i wyglądem. Wzrasta świadomość wzajemnej odrębności. Młodzież uma­wia się na spotkania, zaczyna interesować się lite­raturą, techniką czy sportem, stara się podkreślać własną indywidualność.

Spośród zmian, jakie zachodzą w tym czasie, najwięcej zasługują na uwagę zmiany wywołane przez działanie gruczołów płciowych. Podobnie jak inne gruczoły wydzielania wewnętrznego — gru­czoły płciowe wydzielają hormony. Zmiany te zaczynają się w okresie pokwitania. U dziewcząt okres pokwitania występuje zwykle między dwu­nastym a piętnastym rokiem życia, jakkolwiek może się on zacząć wcześniej, w wieku lat dzie­sięciu lub później — w siedemnastym roku życia. U chłopców nieco później, zwykle między trzy­nastym a szesnastym rokiem.

Jak już wspomniano, specjalny hormon z gru­czołu przysadkowego wysyła bodźce do gruczo­łów płciowych. Bodźce te powodują, że gruczoły płciowe, to znaczy jądra u chłopców, a jajniki u dziewcząt, zaczynają wytwarzać swoje własne hormony. Hormony płciowe wędrują z kolei aż do gruczołu przysadki i wywierają na ten gruczoł takie działanie, że zmniejsza on wytwarzanie hor­monów wzrostu. W ten sposób wzrost osobnika sta­je się coraz wolniejszy i wreszcie ustaje zupełnie.

U chłopców hormony wydzielane przez jądra po­wodują ponadto wzrost męskich narządów płcio­wych. Zachodzą również inne zmiany — drugo­rzędne. Na przykład: zaczyna pojawiać się zarost na twarzy, na nogach, pod pachami, w okolicy łonowej i czasami na piersi. Wszystko to są zja­wiska najzupełniej normalne, a słowo pubertas — czyli okres pokwitania — pochodzi od łacińskiego pubescere, co oznacza „stawać się owłosionym”. W tym okresie pojawia się zarost w następujący sposób. Najpierw miękki puszek na górnej wardze chłopca staje się grubszy i ciemniejszy. Gdyby po­zwolić mu rosnąć — powstałyby z tego dość bez­ładnie rosnące wąsy. Następnie włosy na policz­kach wykazują podobne zmiany, wkrótce pojawia się delikatny zarost na bocznej powierzchni twarzy, na dolnej powierzchni podbródka i na policzkach przed uszami. Wreszcie, wyrastają grubsze i dłuż­sze włosy na skórze w okolicy krtani. W tym okresie chłopiec zaczyna się golić. Gęstość i kolor zarostu na brodzie u dorosłych wykazują duże różnice. Poza tym hormony płciowe wywołują u chłopców zmianę głosu. Głos dziecka jest wy­soki, czasem nawet ostry. W okresie młodzień­czym staje się głębszy. Ponieważ narząd głosowy (krtań) w tym okresie rośnie, a struny głosowe stają się dłuższe, głos chłopca nieraz „załamuje się” w środku zdania. Wkrótce jednak nabiera on nowego, męskiego brzmienia. Głos dorosłego męż­czyzny może wahać się od tenoru aż do basu. W tym okresie ciało chłopca staje się coraz bar­dziej podobne do ciała mężczyzny: mięśnie roz­wijają się silniej, barki stają się szersze. Pod koniec nauki w szkole średniej, lub nawet wcześ­niej, młodzieniec zaczyna nosić ubranie męskie, aby podkreślić, że jest już prawie dorosły.