Rozwój zarodka

Teraz spróbujmy prześledzić od początku roz­wój zarodka.

W najwcześniejszym okresie rozwoju dziecka nazywamy je zarodkiem (embrionem). W tym okresie nie wykazuje on jeszcze żadnego podo­bieństwa do ludzkiej istoty, podczas gdy po mniej więcej trzech miesiącach główne części ciała już są zaznaczone i zarodek nazywamy wtedy płodem.

W miesiąc po zapłodnieniu jest to mały, zwi­nięty twór wielkości około pół centymetra. Ma on okrągły wzgórek będący zawiązkiem głowy, a pod nim mały guzek, z którego rozwinie się ser­ce, na końcu zaś zakręcony ogonek. W tym okre­sie embrion ludzki jest bardzo podobny do zarod­ków innych zwierząt.

Po dwu miesiącach zarodek ma około 3 cm dłu­gości; waży około 10 gramów i przypomina już nieco kształtem ludzką istotę. Dwumiesięczny za­rodek ma bardzo dużą głowę, której podbródek spoczywa na okrągłym brzuszku. Posiada on już oczy, uszy, nos i usta. Widoczne są również ma­lutkie rączki, nóżki oraz zawiązki palców. Można już obserwować u niego pracę serca, które roz­prowadza krew po całym ustroju.

Po upływie trzech miesięcy płód (należy zapa­miętać, że w tym okresie zmienia się jego nazwa) jest już znacznie większy. Obecnie jest on od ośmiu do dziesięciu razy cięższy i około 4 razy dłuższy niż był przed miesiącem. Wykształciły się już palce u rąk i nóg. Długość całego jego ciała nie przekracza jednak 10 centymetrów.

Po czterech miesiącach długość płodu wynosi około 15 centymetrów, a waga prawie 120 gramów. Ma on w tym okresie mocno wysklepione czoło, natomiast brzuch jest stosunkowo niewielki. Nie­które kosteczki zaczynają twardnieć. Zamiast skó­ry ma on cienką, czerwoną pokrywę, przez którą przeświecają naczynia krwionośne. Ręce i nogi
mogą już wykonywać ruchy, a zewnętrzne na­rządy płciowe są już dość wyraźnie zaznaczone.

Po pięciu miesiącach skóra staje się nieco grub­sza i pokrywa się cienkimi włoskami, które nazy­wamy meszkiem. Płód ma teraz około 22,5 cm długości i waży około 280 gramów.

W tym okresie matka zaczyna odczuwać jego ruchy. Z początku są to tylko słabe poruszenia, nieco później odczuwa ona wyraźne jakby kop­nięcia, które są dowodem aktywności płodu.

W szóstym miesiącu płód ma około 30 cm dłu­gości. Waży o 11 około 640 gramów i zaczyna być coraz bardziej podobny do noworodka. Pojawiają się brwi i rzęsy. Jednakże narządy wewnętrzne w dalszym ciągu nie są jeszcze całkowicie wy­kształcone. Całe ciało pokryte jest ochronną war­stwą substancji mazistej przypominającej swoim wyglądem łój.

W miesiąc później płód staje się jeszcze bardziej wysmukły, zmienia nieco dotychczasową pozycję i ustawia się głową w dół. Na skórze głowy za­czynają rosnąć włosy. Jest on o dalszych kilka centymetrów dłuższy i cięższy o około 450 gramów.

Rzeczą charakterystyczną jest występowanie w tym czasie okresów wzmożonej ruchliwości na zmianę z okresami spoczynku.

Podczas ostatnich dwóch miesięcy przed urodze­niem znika meszek pokrywający ciało płodu, a skó­ra staje się różowa i gładka. Zaczyna się gromadzić podściółka tłuszczowa, dzięki czemu zmienia się jego wygląd zewnętrzny. Kiedy nadchodzi czas po­rodu, płód ma około 50 cm długości i waży około 3,5 kg. Chłopiec zwykle waży nieco więcej niż dziewczynka. Niektóre dzieci są mniejsze lub nieco większe od wyżej podanych wartości przeciętnych.

Jak już mówiliśmy, w okresie ciąży zachodzą również poważne zmiany w ustroju matki. Od chwili zajścia w ciążę ustają periody (miesiączko­wanie). Jeszcze na długo przed urodzeniem dziecka piersi matki przygotowują się do funkcji wytwarza­nia mleka i karmienia, w związku z czym stają się większe i twardsze. Brodawki sutkowe również stają się pełniejsze, a znajdująca się dookoła nich otoczka barwikowa ciemnieje.

Największym zmianom ulega oczywiście brzuch matki, który stopniowo coraz bardziej „rośnie”. Macica, która zwykle posiada kształt gruszkowaty i jest twarda — obecnie staje się bardziej miękka i ażeby zapewnić miejsce dla rosnącego płodu po­większa się wielokrotnie w stosunku do swoich pierwotnych rozmiarów. Początkowo powstaje tyl­ko uwypuklenie w dolnej części jamy brzusznej, które jednak z czasem coraz to powiększa się i w ósmym miesiącu obejmuje całą powierzchnię brzucha aż do dolnych brzegów żeber. Na parę tygodni przed urodzeniem dziecka, macica nieco opada ku dołowi i na przód, w związku z czym brzuch staje się jeszcze bardziej wystający. Dzieje się tak dlatego, że płód przygotowując się do po­rodu zajmuje nieco inne niż poprzednio położenie.