Narodziny życia

Życie nowej istoty ludzkiej powstaje w czasie miłosnego zespolenia kobiety i mężczyzny. Podczas stosunku płciowego, gdy nastąpi wy­trysk nasienia, plemniki zostają złożone w pochwie kobiety. Plem­niki są bardzo małymi komórkami; od innych komórek ustroju ludzkiego wyróżnia je zdolność poruszania się. Zawierają one w swym jądrze, oprócz nieznacznej tylko ilości substancji odżyw­czych, chromosomy, czyli nośniki cech dziedzicznych. Dopiero nie­dawno poznano istotę mechanizmu przekazywania tych cech, związaną z budową kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA), który występuje w chromosomach.

W jednej kropli ejakulatu (płynu nasiennego, zwanego inaczej spermą) znajduje się wiele tysięcy plemników. Po złożeniu płynu nasiennego w narządach rodnych kobiety, plemniki, przy sprzyja­jących warunkach, rozpoczynają wędrówkę w kierunku jamy ma­cicy, a następnie do jajowodów. Jeżeli w pochwie kobiety panuje kwaśny odczyn chemiczny, następuje porażenie i unieruchomienie plemników. Na tym między innymi zjawisku od dość dawna opie­ra się antykoncepcja. Chemiczne środki antykoncepcyjne stosowa­ne dopochwowo zawierają roztwór kwasów utrudniający zapłod­nienie^

Jeżeli wędrujący plemnik na swej drodze napotka dojrzałą ko­mórkę jajową, następuje zapłodnienie. Plemnik, który pierwszy dotrze do komórki jajowej, przenika przez jej błonę. W tej samej chwili błona komórki jajowej staje się natychmiast nieprzepu­szczalna dla innych plemników, które żyją jeszcze kilka godzin i giną. Przy życiu pozostaje tylko ten jeden najsilniejszy, który wniknął do jaja.

Komórka jajowa jest największą komórką ludzkiego ustroju. Jest tak duża, że przy pewnym wysiłku można by ją dojrzeć go­łym okiem. Zawiera ona również w swym jądrze chromosomy de­terminujące cechy dziedziczne. W przeciwieństwie do plemników, których jest bardzo wiele, komórka jajowa jest tylko jedna. Doj­rzewa ona w jajniku w ciągu około 4 tygodni. Na tym zjawisku opiera się tak zwany cykl miesięczny kobiety. Komórka jajowa jest nieruchoma. Po wypadnięciu z jajnika wpada do jajowodu i ruchami kosmków jajowodu oraz ruchami robaczkowymi jest przesuwana do macicy. Jeśli w tym właśnie czasie w drogach rod­nych kobiety znajduje się plemnik, następuje zapłodnienie.

Zapłodnione jajeczko dzieli się początkowo na dwie, potem na cztery i dalsze części i przybiera kształt zbliżony do owocu mor­wy. Jest zbiorem całej masy malusieńkich komóreczek, z których z czasem rozwiną się różne części organizmu.

Jest coś tajemniczego w tym wszystkim. Z drobin ledwo do­strzegalnych gołym okiem powstaje najwspanialszy mechanizm — ludzki organizm. Z bezładnej pozornie grudki niezróżnicowanych, prymitywnych komórek stopniowo wyłania się zarys przyszłej istoty, na razie zarodka. Zagnieżdża się on w rozpulchnionej, prze­krwionej błonie śluzowej macicy. W początkowym okresie, przez pierwsze 3—4 miesiące, zarodek odżywia się wprost z błony maci­cy. Pod koniec trzeciego miesiąca ciąży tworzy się łożysko, które pośredniczy w wymianie pożywienia między płodem a matką.

Komórki różnicują się, stając się zalążkami tkanek. Tkanki przemieszczają się, zajmując określone pozycje. Z tkanek rozwija­ją się różne części organizmu. Oczywiście wykształcające się na­rządy nie przyjmują od razu postaci dojrzałej. Wiele narządów, które tworzą się w pierwszych miesiącach życia płodowego, nie podejmuje początkowo samodzielnej pracy.

Zastanawiające jest, że kształtowanie się nowego organizmu ludzkiego przebiega zgodnie z jakimś idealnym planem, który jest realizowany przez nie znany nam do tej pory dokładnie system sterujący. Wiemy, że na pewno dzieje się to przy udziale wspo­mnianego już DNA, ale nie wiadomo, czy ogranicza się tylko do niego. Nie ulega natomiast wątpliwości, że okres, w którym kształ­tują się narządy, zwany okresem organogenezy, jest najważniejszy w życiu płodu, a później w życiu człowieka. Wszystko, co teraz się kształtuje, później już będzie mogło tylko się powiększać, doskona­lić, dojrzewać.

Czasami porządek ten może zostać zakłócony. Powstają wówczas wady rozwojowe, z którymi rodzi się dziecko. Ostatnio obserwuje się wzrost liczby urodzeń dzieci z wadami wrodzonymi. Badania wykazały, że istnieje sporo czynników, które — oddziaływając na kobietę w pierwszych 4 miesiącach ciąży — mogą zakłócić organogenezę. Szkodliwe dla płodu są niektóre substancje chemiczne, uznawane nawet w swoim czasie leki, np. produkowany na Zacho­dzie Talidomid. Wady wrodzone mogą też powstać na skutek cho­rób, na które zapada matka w okresie ciąży.

Pierwszy okres życia dziecka w łonie matki (dokładnie w ma­cicy) jest szczególnie ważny. Niesłuszne jest więc przekonanie, że kobieta ciężarna z uwagi na dziecko wymaga szczególnej opieki w ostatnich miesiącach ciąży. Najważniejsze dla przyszłego dziecka są właśnie pierwsze tygodnie.