Różnice w budowie ciała

W miarę wzrostu i rozwoju zaznaczają się duże różnice w budowie ciała. Podczas gdy jedna dziew­czynka jest niskiego wzrostu i szczupła, inna tegoż samego wzrostu może być tęga. Kiedy indziej znów młodzi chłopcy i dziewczęta są wysocy i smukli, podczas gdy inni w tym samym wieku są również wysokiego wzrostu, lecz mocnej budowy. Podob­ne różnice budowy i wzrostu możemy obserwować w każdej grupie osób dorosłych.

Mając około dwudziestu lat chłopiec jest prze­ciętnie o 12,5 cm wyższy i waży około 6 kg więcej niż dziewczynka w tym samym wieku. W okresie od lat kilkunastu do dwudziestu lub dwudzie­stu kilku osiąga się dojrzałość fizyczną. W wie­ku lat osiemnastu dziewczyna osiąga już swój pełny wzrost, podczas gdy chłopiec może jesz­
cze nieco rosnąć do lat dwudziestu lub trochę dłużej.

Zwykle o tym okresie rozwoju mówi się tak, jakby zwiększenie wzrostu było jedyną zmianą, jaka zachodzi pomiędzy okresem dzieciństwa i okre­sem dojrzałości. W rzeczywistości jest to sprawa o wiele bardziej złożona. W tym czasie bowiem zmienia się również kształt i budowa ciała,’ przy czym głowa, ramiona, nogi i inne części ciała rosną z różną szybkością.

Weźmy na przykład głowę. Czaszka, czyli część kostna głowy, rośnie szybciej przed urodzeniem, kiedy płód znajduje się jeszcze w łonie matki. Głowa noworodka jest tak duża, że stanowi jedną czwartą długości ciała. Po urodzeniu następuje dal­szy wzrost głowy aż do dziewięciu lub dziesięciu lat kiedy to uzyskuje ona swój prawie całkowity wzrost.

U dorosłego człowieka głowa stanowi tylko jed­ną ósmą jego całkowitej wysokości. Kości rąk i nóg w chwili urodzenia się dziecka są bardzo krótkie i pozostają stosunkowo krótkie w okresie dzieciń­stwa. Dopiero w wieku lat dziesięciu zaczynają się one wydłużać. W okresie dojrzewania nastę­puje to w takim tempie, że u kilkunastolatka ręce i nogi wydają się nieproporcjonalnie długie w sto­sunku do reszty ciała. Ten stan pewnej niezgrabności nie trwa jednak długo.

Tułów, czyli część ciała znajdująca się pomiędzy szyją i nogami, rozwija się także, lecz w nieco inny sposób. U noworodka jest on długi i rośnie szybko przez jakiś czas, po czym w dzieciństwie — aż do okresu dojrzewania, wzrost jego staje się wolniejszy. Całkowity wzrost tułowia uzyskuje się w okresie dojrzałości. Kilkuletnie dziecko prawie wcale nie ma talii. U kilkunastolatka natomiast jest ona wyraźnie zaznaczona, co podkreśla długość jego nóg. W wyniku dalszego wzrostu tułowia mło­dzieniec lub dziewczyna osiągają harmonijną budo­wę osoby dorosłej.

Twarz również kształtuje się w pewien odrębny sposób. W okresie dzieciństwa rysy zmieniają się powoli, natomiast w okresie młodzieńczym ulegają gwałtownym zmianom. Górna część twarzy: czoło i nos rozwijają się prędzej niż dolna. Podbródek i szczęka najpóźniej uzyskują swój pełny rozwój.

Na przykład czterolatek ma nos mały, równy lub zadarty, małe usta oraz mniej rozwinięty podbró­dek. Natomiast człowiek dorosły ma dłuższy i wy­raźniej ukształtowany nos, bardziej ostro zazna­czone rysy, pełniejsze usta i mocniejszy podbródek.

Identyczne rysy twarzy u dwojga różnych ludzi zdarzają się oczywiście bardzo rzadko, chyba że są to bliźniaki, o których będzie mowa później.

Różnice w budowie ciała chłopców i dziewcząt stają się widoczne wkrótce po przekroczeniu lat dziesięciu.

U chłopców rozwijają się szersze barki, dłuższe ramiona i większe ręce niż u dziewcząt. Są oni również mocniejsi i częściej posługują się siłą swych mięśni. Dlatego też w różnych czynnościach wy­magających wysiłku fizycznego chłopcy z reguły są sprawniejsi.

Kiedy dziewczyna zbliża się do okresu dojrze­wania, zaczynają się u niej zaznaczać cechy ko­biece budowy ciała. Następuje wzrost piersi, a biodra stają się okrąglejsze i szersze. Występo­waniu tych cech kobiecych towarzyszą zmiany czynności niektórych gruczołów wydzielania we­wnętrznego, w szczególności gruczołów płcio­wych — jajników.

Pod wpływem działania gruczołów płciowych, wygląd chłopca staje się bardziej męski.

Gruczoły są to małe, lecz bardzo ważne narządy naszego organizmu. Jedne z nich regulują wzrost i rozwój, inne spełniają szereg niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu czyn­ności.

Spróbujmy poznać dwie najważniejsze grupy tych gruczołów oraz główne zadania, jakie mają do spełnienia.

Do jednej z nich należą gruczoły wyposażone w przewody odprowadzające wydzielinę na ze­wnątrz organizmu, jak na przykład gruczoły potowe.

W okresie młodzieńczym czynność tych gruczo­łów nasila się. Takie czynniki, jak upalna pogoda, forsowniejsze ćwiczenia lub podniecenie, zwykle wywołują pocenie się. Nadmierne wydzielanie potu wywołuje czasem przykrą woń, której można za­pobiec za pomocą codziennej kąpieli oraz stoso­wania środków odwaniających.

Wzmożona czynność gruczołów łojowych, pozo­stająca często w związku z nieregularnym odży­wianiem się, może wywołać w okresie dojrzewania pewne zaburzenia w skórze. Zaburzenia te mogą przejawiać się – w różnym stopniu — od pojedyn­czych krostek na twarzy aż do uporczywie wystę­pujących i utrzymujących się wykwitów w postaci tak zwanego trądziku. Zachowanie czystości, właściwie dobrana i zrównoważona dieta, dosta­tecznie długi sen i ćwiczenia fizyczne — zwykle wystarczają do usunięcia tych objawów. W nie­których przypadkach jednak potrzebna jest porada lekarska.

Inna grupa gruczołów, to tzw. gruczoły we­wnętrznego wydzielania; wytwarzają one pewne substancje chemiczne, które nazywamy hormona­mi. Gruczoły te, pod wpływem bodźców’ doprowa­dzonych do nich za pomocą nerwów z różnych części ciała, wydzielają swoje hormony do krwi. Hormony te następnie działają pobudzająco lub hamująco na czynności innych gruczołów.

Jakkolwiek są one produkowane w bardzo ma­łych ilościach — to jednak odgrywają bardzo waż­ną rolę w procesie rozwoju i wzrostu. Działają na różne narządy w sposób swoisty, zależny od tego, z jakich gruczołów pochodzą. Ten system przeka­zywania bodźców z układu nerwowego do gruczo­łów, które z kolei produkują hormony — zasługuje na szczególną uwagę.