Rozwój człowieka

Historia rozwoju i wzrostu ludzkiej istoty jest może najbardziej interesująca ze wszystkich opowieści. Proces, który w ciągu dwudziestu kil­ku lat zmienia malutkie niemowlę w dorosłego mężczyznę lub dorosłą kobietę — jest jednym z wielkich cudów natury. Cud ten odbywa się stale, co dzień — co minutę wśród chłopców i dziewcząt całego świata.

Ten proces rozwoju rozpoczyna się już w łonie matki — od momentu zapłodnienia.

Zaraz po urodzeniu niemowlę płaczem oznaj­mia swoje przybycie na świat. Płaczem posługuje się ono jeszcze przez dłuższy czas. Ponieważ nie może mówić — głośny płacz jest jedynym spo­sobem zawiadomienia otoczenia o potrzebach nie­mowlęcia. Niemowlę płacze, gdy jest głodne, zmę­czone, gdy jest mu zimno lub niewygodnie.

Niektórzy młodzi ludzie są zdziwieni i ubawieni wyglądem nowo narodzonego dziecka. Jest ono czerwone, małe, nosek ma podobny do guziczka i zezujące oczka, główkę łysą lub pokrytą przy­klejonymi do czaszki włoskami. Pomarszczona i wy­krzywiona twarzyczka wygląda jak miniatura twarzy starca. Jednak wkrótce zaczyna nabie­rać normalnego wyglądu niemowlęcia.

Spróbujmy prześledzić rozwój przeciętnego dziecka w ciągu pierwszych kilku lat i przy­patrzmy się, czego się ono nauczyło w tym czasie.

Należy pamiętać, że niektóre dzieci zdobywają różne umiejętności wcześniej — inne później. Dziecko, o którym będzie mowa, jest tylko przy­kładem. W rzeczywistości żadne nie rozwija się w zupełnie identyczny sposób.

Noworodek, prócz tego, że jest słaby i bezradny, przez miesiąc lub dwa źle widzi. Dopiero gdy ma cztery tygodnie — zaczyna przyglądać się ludzkim twarzom. Mając dwa miesiące dostrzega zabawki poruszane przed nim i nawet się uśmiecha. „Mowa” jego w tym czasie składa się przeważnie z bulgo­czących dźwięków. Czteromiesięczne niemowlę umie już potrząsać swoją grzechotką. W miesiąc później może pochwycić łyżkę, jakkolwiek nie po­trafi posługiwać się nią przy jedzeniu.

Jeżeli przed dzieckiem sześciomiesięcznym po­stawimy lusterko, będzie ono dotykało własnego odbicia, jakby chciało pogłaskać żywego sobowtó­ra. W tym okresie dziecko jest tłuściutkie, pogod­ne, żwawe.

Podczas pierwszych miesięcy życia dziecko szyb­ko rośnie i przybywa na wadze. W życiu człowieka są dwa okresy najszybszego wzrostu. Pierwszy — to kilka lat po urodzeniu. Drugi zaczyna się w okre­sie powyżej 10 roku życia.

Siedmiomiesięczne dziecko ma już na tyle roz­winięte kości i mięśnie, że może usiąść o własnych siłach. W tym czasie bawi się już zabawkami: kloc­kami, niedźwiadkiem lub nawet swymi własnymi paluszkami. W miesiąc później może ono, chwie­jąc się, stanąć przy pomocy dorosłych. Wkrótce trzymając się krzeseł lub nóg od stołu posuwa się dookoła pokoju.

Nadchodzi wreszcie pierwsza rocznica urodzin. Dzień ten — to kamień milowy zarówno w życiu dziecka, jak i w życiu jego rodziców. Dziecko może bawić się w „koci łapki”, kiwać rączką przy po­żegnaniu robiąc ,,pa”, może też prawdopodobnie powiedzieć „mama”, „tata” i inne proste „wyra­zy”. Zafascynowane własnym głosem powtarza wielokrotnie te same dźwięki. W ten sposób na­biera wprawy w wydawaniu dźwięków, któ­rymi później będzie posługiwało się w codziennej mowie. Większość dzieci mając osiemnaście mie­sięcy może wymawiać około siedmiu wyrazów. Od tego czasu nauka mówienia postępuje tak szybko, ze dwuletnie dziecko może wymawiać już od 250 — do 300 słów. W wieku dwóch i pół lat więk­szość tych wyrazów może być zrozumiana przez otoczenie. Dziecko z mieszaniny dźwięków i okrzy­ków tworzy przez jakiś czas swój własny język.

Pierwsze samodzielne chwiejne kroki dziecko stawia mając przeważnie czternaście lub piętnaście miesięcy. Pełne zapału próby chodzenia kończą się zazwyczaj upadkiem. Jednakże nóżki dziecka są jeszcze tak krótkie, że upadek nie przynosi żadnej szkody.

Na swoje drugie urodziny dziecko może już nie tylko spacerować, lecz z wielkim zachwytem biega po domu. Od kilku miesięcy umie już posługiwać się nocniczkiem, a mając już wiele słów do swojej dyspozycji, potrafi nawet powiedzieć matce, kiedy go potrzebuje. Dwulatek bawi się najchętniej lal­kami.

Mając trzy lata — uczy się samo jeść, pomaga przy ubieraniu się i wkładaniu obuwia.

W tym wieku i chłopiec, i dziewczynka chętnie bawią się z rówieśnikami — zaczynają poznawać konieczność współżycia z innymi dziećmi.

W wieku lat czterech dzieci zadają nieskończoną ilość pytań. W tym czasie mogą one już same się myć, wycierać ręce i twarz. Mogą również poma­gać rodzicom spełniając drobne polecenia. Mowa ich osiąga zdolność tworzenia pełnych zdań. Dzieci pięcioletnie mogą nie tylko ubierać się bez pomocy, lecz potrafią również wymawiać od 1500 do 3000 słów.

Takie umiejętności, jak bieganie, wspinanie się, rzucanie i łapanie piłki, ślizganie się na łyżwach i skakanie, rozwijają się w okresie, kiedy dziecko zaczyna chodzić do szkoły.

Nie należy zapominać, że mówimy o rozwoju przeciętnego dziecka. Czas, w jakim dziecko zaczy­na chodzić, rozmawiać i wykonywać inne czynno­ści może u różnych dzieci być różny. Rozwój ten nie podlega ścisłym regułom.

Jednym ze sposobów określania fizycznego roz­woju człowieka jest porównanie wymiarów ciała u chłopców i dziewcząt w poszczególnych jego okresach. Noworodek — chłopczyk i dziewczyn­ka — mają podobne wymiary, jakkolwiek u chłop­ców stwierdza się często nieznacznie większy wzrost i wagę. Podczas pierwszych trzech lat za­równo u chłopców, jak i u dziewczynek stwierdza się bardzo szybki przyrost wagi i wzrostu. Trzy­letnie dziecko ma wzrost dwa razy, a wagę trzy­krotnie większą niż noworodek. W wieku od trzech do dziesięciu lat szybkość wzrostu maleje. U dziew­cząt przyrost roczny nie dochodzi przeciętnie do 5 cm, u chłopców natomiast przekracza tę cyfrę. W związku z tym chłopcy są na ogół nieco wyżsi od swych rówieśniczek. Należy jednak pamiętać, że nie każdy mały chłopczyk jest wyższy od swej rówieśniczki. Istnieje jeszcze szereg innych czyn­ników, jak odżywianie, sen, świeże powietrze, światło słoneczne, gimnastyka, wzrost rodziców i dziadków — wszystkie one mają wpływ na wzrost dziecka. Dziewczynki w wieku lat jedenastu lub dziesięciu zaczynają rosnąć szybciej i wyprzedzają chłopców zarówno we wzroście, jak i w wadze.

Ten przyśpieszony wzrost trwa aż do lat trzy­nastu lub czternastu dzięki czemu dziewczęta stają się fizycznie dojrzałe o 2 lata wcześniej niż chłop­cy. Następnie przychodzi kolej na chłopców. W wieku od dwunastu do trzynastu lat zaczynają oni z zadziwiającą szybkością wyrastać ze swoich ubrań. Mając lat piętnaście znów dorównują dziew­czętom we wzroście.

Okres ten nazywa się okresem dojrzewania. U dziewcząt zaczyna się on w wieku od dwunastu do trzynastu lat, u chłopców od czternastu do pięt­nastu i trwa aż do osiągnięcia dojrzałości. W związku z tym wskaźnik wzrostu dziewcząt obniża się wcześniej, u chłopców natomiast szyb­ki wzrost nadal trwa przez następny rok lub dwa. Okres dojrzewania stanowi zatem etap szybkiego wzrostu. Pierwszy taki etap, jak już wspomniano występuje bezpośrednio po urodzeniu.

Nie ma chyba dwojga dzieci, które rosłyby z do­kładnie taką samą szybkością. Podobnie jak wszyst­kie ludzkie istoty różnią się między sobą wyglądem i sposobem zachowania się, tak różnią się również szybkością swojego wzrostu i rozwoju. Obserwując np. trzech piętnastoletnich chłopców często widzi się, że jeden z nich wygląda jeszcze jak dziecko ze swoją słabą budową i rysami małego chłopca, inny natomiast będzie robił wrażenie dorosłego mężczyzny, mimo że dopiero rozpoczął naukę w li­ceum.