Okres dojrzewania

Okres, w którym chłopcy i dziewczęta za­czynają stawać się młodymi mężczyznami i mło­dymi kobietami, jest rzeczywiście przełomowy.

Spostrzegają wtedy, że zmieniają się nie tylko ich rysy twarzy i budowa ciała, o czym mogą przekonać się patrząc w lustro, lecz zmienia się również sposób myślenia — zaczynają zdawać so­bie sprawę, że stają się dorosłymi. Minęły dni wrzasków, płatania figlów i uganiania się po szkol­nym podwórzu. Kilkunastolatki zaczynają się inte­resować swoim ubraniem i wyglądem. Wzrasta świadomość wzajemnej odrębności. Młodzież uma­wia się na spotkania, zaczyna interesować się lite­raturą, techniką czy sportem, stara się podkreślać własną indywidualność.

Spośród zmian, jakie zachodzą w tym czasie, najwięcej zasługują na uwagę zmiany wywołane przez działanie gruczołów płciowych. Podobnie jak inne gruczoły wydzielania wewnętrznego — gru­czoły płciowe wydzielają hormony. Zmiany te zaczynają się w okresie pokwitania. U dziewcząt okres pokwitania występuje zwykle między dwu­nastym a piętnastym rokiem życia, jakkolwiek może się on zacząć wcześniej, w wieku lat dzie­sięciu lub później — w siedemnastym roku życia. U chłopców nieco później, zwykle między trzy­nastym a szesnastym rokiem.

Jak już wspomniano, specjalny hormon z gru­czołu przysadkowego wysyła bodźce do gruczo­łów płciowych. Bodźce te powodują, że gruczoły płciowe, to znaczy jądra u chłopców, a jajniki u dziewcząt, zaczynają wytwarzać swoje własne hormony. Hormony płciowe wędrują z kolei aż do gruczołu przysadki i wywierają na ten gruczoł takie działanie, że zmniejsza on wytwarzanie hor­monów wzrostu. W ten sposób wzrost osobnika sta­je się coraz wolniejszy i wreszcie ustaje zupełnie.

U chłopców hormony wydzielane przez jądra po­wodują ponadto wzrost męskich narządów płcio­wych. Zachodzą również inne zmiany — drugo­rzędne. Na przykład: zaczyna pojawiać się zarost na twarzy, na nogach, pod pachami, w okolicy łonowej i czasami na piersi. Wszystko to są zja­wiska najzupełniej normalne, a słowo pubertas — czyli okres pokwitania — pochodzi od łacińskiego pubescere, co oznacza „stawać się owłosionym”. W tym okresie pojawia się zarost w następujący sposób. Najpierw miękki puszek na górnej wardze chłopca staje się grubszy i ciemniejszy. Gdyby po­zwolić mu rosnąć — powstałyby z tego dość bez­ładnie rosnące wąsy. Następnie włosy na policz­kach wykazują podobne zmiany, wkrótce pojawia się delikatny zarost na bocznej powierzchni twarzy, na dolnej powierzchni podbródka i na policzkach przed uszami. Wreszcie, wyrastają grubsze i dłuż­sze włosy na skórze w okolicy krtani. W tym okresie chłopiec zaczyna się golić. Gęstość i kolor zarostu na brodzie u dorosłych wykazują duże różnice. Poza tym hormony płciowe wywołują u chłopców zmianę głosu. Głos dziecka jest wy­soki, czasem nawet ostry. W okresie młodzień­czym staje się głębszy. Ponieważ narząd głosowy (krtań) w tym okresie rośnie, a struny głosowe stają się dłuższe, głos chłopca nieraz „załamuje się” w środku zdania. Wkrótce jednak nabiera on nowego, męskiego brzmienia. Głos dorosłego męż­czyzny może wahać się od tenoru aż do basu. W tym okresie ciało chłopca staje się coraz bar­dziej podobne do ciała mężczyzny: mięśnie roz­wijają się silniej, barki stają się szersze. Pod koniec nauki w szkole średniej, lub nawet wcześ­niej, młodzieniec zaczyna nosić ubranie męskie, aby podkreślić, że jest już prawie dorosły.