Obserwacja zachowania

Bardzo cenne dla prawidłowego wychowa­nia dziecka są spostrzeżenia rodziców o nim, poczynione w różnych sytuacjach. Pozwalają one często na określenie, w jakim kierunku zmierza zaburzenie. Impulsem do baczniejszej obserwacji dziecka są zwykle niepowodzenia szkolne lub trudności wychowawcze. Aby wy­jaśnić zaistniałe sytuacje, rodzice postana­wiają „przyjrzeć się bliżej dziecku”.

W zachowaniu dziecka sprawiającego tru­dności wychowawcze przedmiotem naszego zainteresowania powinny być: wiara we wła­sne siły i ‚ koncentracja uwagi, bez których nawet przy wysokiej inteligencji dziecko nie może osiągać sukcesów w szkole.

Dziecko, które mocno wierzy w swoje mo­żliwości, jest zazwyczaj ambitne. Na tle sto­sunku do siebie samego kształtuje się jego stosunek do otoczenia. Dziecko, które nie wierzy we własne siły, skłonne jest podpo­rządkować się otoczeniu, aby zyskać jego aprobatę. Stara się być miłe i grzeczne, chce być lubiane, ponieważ wie, że bez oparcia w otoczeniu nie dałoby sobie rady.

Ponadto należy zwracać uwagę na „sta­łość” lub „niestałość” emocjonalną, za którą uważa się przeskoki w usposobieniu i niepro­porcjonalną do podniety wrażliwość na kary i nagrody. Brak rozeznania w sferze przeżyć emocjonalnych utrudnia zrozumienie zacho­wania dziecka „oraz przyczyn niepowodzenia w nauce, uwarunkowanego czynnikami poza- intelektualnymi.

Obserwując dziecko, musimy nauczyć się patrzeć na nie obiektywnie. Jest to dla rodzi­ców trudne ze względu na łączące ich z dzie­ckiem uczucia. Na zachowanie dziecka nie można jednak patrzeć jednostronnie, nie wol­no np. dostrzegać wyłącznie jego stron ujem­nych lub odwrotnie – usprawiedliwiać złego zachowania. Poszczególne fakty musimy uj­mować na tle sytuacji, w jakiej one zaistniały. Nie można mówić, że dziecko jest agresywne, bez wniknięcia w przyczyny takiego zachowa­nia.

W codziennych sytuacjach życiowych prze­jawiają się cechy osobowości dziecka, których w starannej obserwacji nie sposób pominąć,. Podczas nauki w domu mamy okazję poznać właściwości umysłu, zdolności i zainteresowa­nia. Sytuacje trudne, konfliktowe wywołują silne^ reakcje emocjonalne i w szczególny sposób uzewnętrzniają sposoby zachowania i cechy osobowości dziecka. W takich sytua­cjach zapamiętujemy nie tylko cechy ujemne, ale i dodatnie, i te dodatnie staramy się wy­korzystać w procesie wychowania dziecka, dążąc do zmiany jego zachowania i postaw.

Zebranymi spostrzeżeniami o naszym dziec­ku dzielimy się z wychowawcą klasy, który po­zbawiony jest możliwości obserwowania go przez dłuższy czas w naturalnych warunkach. Informacje nasze w wielu przypadkach poz- wolą ustalić z nauczycielem sposoby wspól­nego oddziaływania wychowawczego na dzie­cko.

Starannie obserwując swoje dziecko, pa­miętajmy, że jego psychika jest dynamiczna, że dziecko nieustannie się rozwija i w związku z tym zachodzą zmiany w jego zachowa­niu i stosunku do pracy. Dzięki temu można wypracować wiele wartościowych i pozytyw­nych cech. Świadomość tego* faktu powinna mobilizować rodziców do wytrwałej pracy nad dziećmi.