Życie uczuciowe dziecka

Życie uczuciowe dziecka w tym okresie jest dość nieskomplikowane, a zamierzenia i pragnie­nia raczej skromne — toteż okres ten cechuje ra­czej spokój i równowaga w zachowaniu się.

Taki stan trwa mniej więcej do jedenastego roku życia. W tym czasie na psychikę dziecka za­czynają wywierać coraz wyraźniejszy wpływ pew­ne zmiany fizjologiczne, jakie zachodzą w ustroju, związane z okresem przygotowawczym do okresu dojrzewania.

Wiemy z poprzednich rozdziałów, jak przemożny wpływ wywierają hormony wydzielane przez gru­czoły płciowe na cały ustrój młodego człowieka, zmieniając stopniowo i przekształcając jego wy­gląd i samopoczucie.

Psychika dziecka na początku tego okresu — to znaczy mniej więcej od lat 11 do lat 14 — znaj­duje się również pod wyraźnym wpływem tych zmian fizjologicznych, jakkolwiek nie zdaje ono sobie z tego sprawy, a często i jego dorosłe oto­czenie nie docenia należycie zachodzących zmian.

Dzieci w tym okresie stają się często, pozornie bez powodu, rozdrażnione i przeczulone, niezado­wolone z siebie i innych. Czasem reagują prze­sadnie na zdarzenia drobne i mało ważne, co wy­wołuje z kolei rozterkę wewnętrzną.

Dziecko nie jest w stanie dokładnie określić, co mu jest i co z nim się dzieje, z czego wypływają częste nieporozumienia i konflikty ze starszymi. Ten stan rozdrażnienia znajduje swój wyraz w zmianie zachowania się, zmianie stosunku do otoczenia i starszych. Dziecko staje się krnąbrne, przekorne, obojętne w stosunku do najbliższych, czasem nawet złośliwe lub okrutne. Czasem po­pełnia czyny narażające na niebezpieczeństwo jego zdrowie, a nawet życie. Oczywiście, wiele dzieci przechodzi ten okres stosunkowo spokojnie i łagod­nie, u niektórych zaś występują tylko pewne wy­żej wymienione objawy.

Ten stan rozdrażnienia może również przeszka­dzać w skupieniu i uwadze w czasie lekcji, co może odbić się na postępach w nauce.

Jeżeli chodzi o zainteresowania intelektualne — to chłopcy w tym wieku najchętniej czytają książ­ki o niezwykłych przygodach i podróżach, o wal­kach z Indianami itp.

Jak wiemy, objawy dojrzałości płciowej u dziew­cząt występują mniej więcej o 2 lata wcześniej niż u chłopców. Jednakże wystąpienie pierwszej mie­siączki u dziewczyny (w wieku 12—13 lat) lub pierwszego nocnego wypływu nasienia — polucji — u chłopca (w wieku 14—15 lat) nie świad­czy jeszcze o dojrzałości, a raczej jest tylko obja­wem toczącego się nadal procesu dojrzewania, który trwa jeszcze przez następne 2—3 lata.

Okres dojrzewania charakteryzują nie tylko opi­sane uprzednio bardzo doniosłe zmiany fizyczne w ustroju, jest on bowiem również okresem nie­mniej doniosłych i głęboko sięgających zmian psy­chicznych — okresem kształtowania się osobowości młodego człowieka. Zmiany te dokonują się nie od razu i nie tak łatwo i prosto. Zycie psychiczne jest w tym czasie bardzo bogate i skomplikowane. Pod wpływem hormonów wydzielanych przez gruczoły płciowe oraz innych hormonów współzależnych, które oddziałują także na układ nerwowy, doko­nuje się również szereg zasadniczych zmian w za­kresie psychiki. Powstają nowe, nie znane przed­tem wzruszenia i uczucia. Kształtują się nowe po­pędy, budzą się nowe pragnienia, niepokoje i porywy.

Ogólnie jednak, co należy podkreślić, podczas okresu dojrzewania dominującą pozycję zajmuje życie uczuciowe. Przeżycia uczuciowe młodzieży różnią się jednak znacznie od uczuć osób do­rosłych. Przede wszystkim cechuje je pewna prze­sada i nadmierna afektacja. Wykazują one dużą zmienność przechodząc łatwo od jednej krańcowości do drugiej .— od zachwytu do pogardy, od zapału do zniechęcenia. Poza tym stany emocjo­nalne młodzieży cechuje często pewna nieokreślo­ność i mglistość. Ta nieokreśloność nastrojów i ży­czeń najczęściej jest objawem rozpoczynającego się, lecz jeszcze niezupełnie wykształconego i nie­uświadomionego popędu płciowego.

W wieku tym budzi się i jest silnie odczuwana potrzeba przyjaźni — a związki przyjaźni zawarte w tym okresie są najtrwalsze. W tym również wieku rozwijają się i kształ­cą wzniosłe uczucia takie, jak miłość ojczyzny, miłość ludzkości, zdolność do poświęcenia i boha­terstwa.

W odniesieniu do przedstawicieli płci przeciw­nej zachodzi w okresie dojrzewania znamienna ewolucja. O ile w okresie początkowym występu­je pewna wzajemna niechęć i unikanie, to w okre­sie późniejszym budzi się ciekawość i zaintereso­wanie połączone jednak początkowo z uczuciem dużej nieśmiałości, a nawet wstydliwości. Zarów­no u dziewcząt, jak i u chłopców budzi się zain­teresowanie własnym wyglądem zewnętrznym; chłopak zaczyna bardziej dbać o swoją fryzurę i tępić pierwsze nikłe jeszcze objawy zarostu, dziewczyna więcej czasu spędza przed lu­strem, zwraca uwagę na swój strój i nieśmiało próbuje używać pomadki do ust lub wody kolońskiej.