Agresywne zachowanie

Innym objawem zaburzenia jest agresywne zachowanie, polegające na robieniu szkody lub zadawaniu cierpienia innym poprzez bi­cie, gryzienie, przezywanie, szarpanie, ciąg­nięcie za włosy, uszy, kopanie, przedrzeźnia­nie, straszenie, niesprawiedliwe traktowanie itp. Zachowania agresywne skierowane są przeciw komuś lub czemuś. Najczęściej mówi się o agresji fizycznej i słownej oraz agresji bezpośredniej lub pośredniej. Agresja bezpo­średnia polega na ataku skierowanym wprost na określoną osobę lub rzecz. Przy agresji po­średniej natomiast zachowania agresywne po­wodują wyrządzanie szkody lub przykrości oso­bie, która jest przedmiotem agresji, nie przy­bierając jednak formy bezpośredniego ataku na nią (np, przeszkadzanie w wykonaniu jakiejś czynności, przezywanie, chowanie przedmiotów, niszczenie lub uszkadzanie rze­czy należących do osoby będącej przedmio­tem agresji itp.).

Bezpośrednia agresja słowna wyraża się w formie wypowiedzi poniżających, grożenia, wprowadzania w błąd, co pociąga za sobą szkodliwe konsekwencje dla osoby, na którą skierowana jest agresja. Natomiast agresja pośrednia — na przykład w formie wypowiedzi poniżających i wyśmiewania — zmierza do wy­tworzenia negatywnej opinii o atakowanej osobie i do obniżenia jej wartości w opinii innych osób.

Dzieci agresywne mają duże trudności w utrzymywaniu kontaktów z rówieśnikami. Ich zachowanie napotyka sprzeciw ze strony ko­legów, który wyraża się w niechęci do wspól­nych zabaw i w unikaniu ich.

Zdarza się, że dziecko agresywnym zacho­waniem wymusza na rodzicach ustępstwo w spełnianiu różnych zachcianek. Gdy powtarza się to dość często, wówczas agresywność przechodzi w trudny do usunięcia nawyk.

Agresywność u dzieci uzależniona jest w dużej mierze do stosowanych wobec nich me­tod wychowawczych. Matki ¡są bardziej tole­rancyjne wobec faktów agresywnego zacho­wania się ich synów w stosunku do rodzeń­stwa i kolegów niż wobec podobnych zacho­wań córek. Chłopcy są nawet nieraz zachę­cani do walki, chwaleni za przejawianą „mę­skość” i odwagę, natomiast wyśmiewani za ucieczkę i płacz. Negatywnie natomiast oce­niane są zachowania agresywne dziewcząt, co przeciwdziała ich bezpośredniemu przeja­wianiu się.

Sprzyjać lub przeciwdziałać rozwojowi agre­sywnego zachowania mogą wzory zachowania dorosłych, szczególnie rodziców. Agresywny ojciec będzie wzorem takich samych zacho­wań dla swych synów.

Rodzaj i częstość występujących u dzieci zachowań agresywnych zmienia się z ich wie­kiem. U małych dzieci zachowania te mają formę nie kontrolowanych wybuchów gniewu, skierowanego przeciw różnym przedmiotom, natomiast starsze dzieci kierują atak przeciw innym dzieciom, z którymi popadły w konflikt.

Agresywności można zapobiegać, chroniąc dziecko przed silnymi, długotrwałymi niepowo­dzeniami. Wskazywanie właściwych sposobów zdobywania uznania kolegów i zaspokajania potrzeb prowadzi do umożliwienia dziecku wy­ładowania napięcia w sposób nie przynoszą­cy szkody otoczeniu. Starsze dzieci należy przekonywać o szkodliwości ich nieodpowie­dzialnego zachowania wobec innych.