Pojęcie zaburzenia w literaturze

Sposoby zachowania się dziecka są różne. Niektóre z nich wskazują na występowanie za­burzeń. Mianem zaburzenia można objąć wszelkie niekorzystne odchylenia od normal­nego, prawidłowego rozwoju organizmu oraz psychiki dziecka – niezależnie od przyczyn, które je wywołały. Przyczynami tymi mogą być zarówno działające w okresie płodowym i oko­łoporodowym czynniki biologiczne, które za­kłócają prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego dziecka na skutek uszkodzenia struktur nerwowych, jak również czynniki spo­łeczne: niekorzystna atmosfera domowa, kłót­nie i poważniejsze rozdźwięki w pożyciu rodzi­ców, liczne konflikty i urazy psychiczne w ży­ciu dziecka doznane w rodzinie i wśród ró­wieśników.

Istnieją dowody na częstsze występowanie zaburzeń zachowania u dzieci urodzonych z ciąży powikłanej zaburzeniami położniczymi. Procesy uszkadzające mózg mogą przyczynić się do powstania epilepsji, niedorozwoju, zaburzeń czytania i pewnych zaburzeń za­chowania, jak na przykład nadaktywność ru­chowa.

Dziecko z uszkodzeniem mózgu jest pozba­wione neurologicznych możliwości koniecznych do tego, by stało się normalną, społecznie do­stosowaną jednostką. Jednak żaden z bada­czy tego problemu nie twierdzi, że skutki usz­kodzeń mózgu muszą być nieodwracalne. W związku z tym nie można także twierdzić, że u dzieci takich nic się nie da poprawić po­przez staranną i systematyczną pracę nad ni­mi. Znaczna większość dzieci z zaburzeniami zachowania nie wykazuje cech uszkodzenia mózgu ani niedorozwoju, wydają się istnieć między nimi różnice związane z odmienną or­ganizacją lub funkcją układu nerwowego. Na skutek działania wymienionych czynników (przyczyn) następuje często zachwianie nor­malnej działalności układu nerwowego, co za­razem oznacza zachwianie równowagi psy­chicznej.

Używając terminu „zaburzenia w zachowa­niu” s, mamy na myśli odchylenia od normy w zachowaniu się dziecka. Jako „normę” przyjmuje się obowiązujące w danym środo­wisku zasady moralne, obyczajowe. Zakłada­my także, że zaburzenie zachowania jest wy­nikiem zachwiania równowagi pomiędzy śro­dowiskiem a organizmem, a więc że przyczy­na powstania zaburzenia może tkwić zarówno w środowisku, jak i w samej jednostce.

Zaburzenia zachowania są także następ­stwem ¡niepowodzenia dziecka w osiągnięciu społecznie akceptowanych norm zachowania. Wszystkie dzieci czasami zachowują się nie­zgodnie z przyjętymi normami; o zaburzeniu w zachowaniu mówimy wtedy, gdy zachowa­nie takie jest trwałe i nieznośne dla otocze­nia.

Dokładna definicja tego, co jest w zacho­waniu niepożądane, jest odmienna w różnych rodzinach.

O zaburzeniach

Objawy zaburzeń zachowania mogą występo­wać pod rozmaitymi postaciami:

—   nadpobudliwości psychoruchowej,

—   zahamowania psychoruchowego,

—   lęków, jąkania, tików, kłamstwa, kradzie­ży, wagarów, ucieczek, agresji itp.

Do wczesnych objawów zaburzeń zalicza się tendencje do kradzieży, kłamliwość, nieposłu­szeństwo oraz agresywne zachowanie się w stosunku do członków rodziny i innych osób.